al efficiënter, nu volgt de echte transformatie AI maakt Nederland

74 procent van de organisaties gebruikt AI nu vooral om efficiënter te werken. Met scherpe keuzes aan de top groeit het uit van tool tot motor voor vernieuwing.

Nederlandse organisaties blijven achter in het benutten van AI als motor voor vernieuwing. Slechts 11 procent van de Nederlandse bestuurders en directieleden neemt expliciet eigenaarschap voor technologische transformatie. Sterker nog: 29 procent wacht tot verandering onvermijdelijk is. Dat blijkt uit de Tech Reality Check 2026, een onderzoek van Conclusion onder 1.058 IT-beslissers in vier Europese landen (Nederland, Duitsland, Portugal en Spanje). 

AI heeft in korte tijd een vaste plek gekregen in de dagelijkse werkpraktijk van organisaties, waarbij de technologie vooral wordt ingezet om bestaande processen sneller of efficiënter te maken. 74 procent van de respondenten in de vier onderzochte landen geeft aan AI vooral te gebruiken om efficiënter te werken, niet om fundamenteel anders te werken. Daarmee ligt de grootste uitdaging niet in toegang tot technologie, maar in leiderschap, vaardigheden en de bereidheid om processen en rollen daadwerkelijk anders in te richten. De tools zijn er, maar de organisatorische verandering blijft achter. 

Voor Nederlandse organisaties is dat beeld extra scherp; van de onderzochte landen scoort Nederland op vrijwel alle dimensies van wendbaarheid het laagst. Waar in Nederland slechts 11 procent van de bestuurders en directieleden expliciet eigenaarschap neemt voor technologische transformatie, ligt dat aandeel in Duitsland en Portugal bijna drie keer zo hoog: respectievelijk 31 en 30 procent. Ook de afwachtende houding van bestuurlijk Nederland (29%) is het hoogste percentage van de onderzochte landen. Daarmee blijft AI-adoptie in Nederland vaker steken in losse toepassingen en efficiëntiewinst, in plaats van uit te groeien tot een bredere verandering van processen, rollen en besluitvorming.

Die terughoudendheid is ook zichtbaar in de gerapporteerde opbrengsten van AI. Nederlandse organisaties rapporteren op vrijwel alle gemeten onderdelen de laagste of een-na-laagste scores. Zo noemt slechts 30 procent van de Nederlandse respondenten snellere of betere besluitvorming als opbrengst van AI, tegenover 64 procent in Duitsland. Ook bij dienstverlening blijft Nederland achter: 34 procent rapporteert betere dienstverlening aan klanten of burgers, tegenover 56 procent in Portugal.

Daarnaast ziet 13 procent van de Nederlandse respondenten nog helemaal geen merkbare AI-effecten. Ook dat is het hoogste percentage van alle onderzochte landen. Voor een land dat zichzelf graag als digitale koploper positioneert, is dat een kwetsbaar signaal.

Bastiaan Sjardin, AI officer bij Conclusion Intelligence: “AI creëert pas echte waarde als organisaties het niet alleen gebruiken om bestaande processen te versnellen, maar ook durven kijken naar hoe werk anders kan worden ingericht. In Nederland zien we dat de technologie wel beschikbaar is, maar dat leiderschap en eigenaarschap achterblijven. De volgende stap gaat niet over nóg meer experimenteren met tools, maar over richting geven: welke processen willen we veranderen, welke vaardigheden zijn daarvoor nodig en wie voelt zich verantwoordelijk voor de transformatie? Zonder dat eigenaarschap blijft AI vooral een optimalisatielaag bovenop de bestaande organisatie.”