Conclusion Consulting helpt Metropoolregio Amsterdam met het meetbaar en haalbaar maken van circulaire inkoop

De Metropoolregio Amsterdam (MRA) wil de transitie naar een circulaire economie versnellen door concreet te maken wat overheden zelf kunnen doen. Een belangrijke hefboom daarbij is inkoop. Binnen de MRA lag er een stevige doelstelling: in 2025 moest 50 procent van de gezamenlijke inkoop circulair zijn. Conclusion Consulting ondersteunde de MRA bij het opnieuw activeren van de samenwerking tussen overheden, het structureren van de rapportage en het zichtbaar maken van de voortgang. “Het mooie aan deze opdracht is dat je duurzaamheid en data bij elkaar brengt”, zegt Linde van Wichen, duurzaamheidsconsultant bij Conclusion Consulting.

De Metropoolregio Amsterdam is een regionaal samenwerkingsverband waarin gemeenten, provincies en de Vervoerregio Amsterdam samenwerken aan opgaven die gemeentegrenzen overstijgen. Circulaire economie is daar een belangrijk onderdeel van. Al sinds 2018 werkt de MRA aan gezamenlijke afspraken rondom circulair inkopen. “Duurzaamheid is inmiddels versneden in alle acht ambities van de MRA”, vertelt Lex Hendriksen, strategisch adviseur circulaire economie bij de MRA.

Toen Linde instapte, lag er een duidelijke doelstelling: toewerken naar 50 procent circulaire inkoop over de aanbestedingen in 2025. Dat vroeg om het opnieuw aanhalen van de samenwerking. Sommige gemeenten liepen voorop, een grote middengroep (het ‘peloton’) had ondersteuning nodig en een aantal gemeenten had de afspraken wel ondertekend, maar rapporteerde nog niet of onvoldoende. “Het was loszandig geworden”, vertelt Lex. “De koplopers begonnen af te haken omdat in de werkgroep veel aandacht naar het peloton ging.”

Daarmee was de uitdaging niet alleen inhoudelijk, maar vooral organisatorisch en relationeel. Hoe breng je dertig gemeenten en twee provincies weer bij elkaar? Hoe zorg je dat koplopers aangehaakt blijven, het peloton versnelt en achterblijvers opnieuw instappen? En hoe maak je voortgang inzichtelijk op basis van daadwerkelijke spend, in plaats van alleen intenties of aantal aanbestedingen?

Voor Linde was het bovendien een nieuwe omgeving. “De gemeentelijke wereld en de MRA waren nieuw voor mij”, vertelt ze. “Ik wist dat we in Q1 2026 de rapportage voor 50 procent circulaire inkoop moesten opleveren. Dat duidelijke doel hielp. Maar de eerste stap was vooral: opnieuw contact leggen en begrijpen waar iedereen stond.”

Bij de eerste werkgroep waar Linde aanschoof, werd al snel duidelijk waar de opdracht moest beginnen: het contact met de gemeenten moest opnieuw worden gelegd. Niet alle dertig gemeenten waren aanwezig en de verbinding binnen de groep was minder vanzelfsprekend geworden. Daarom sprak Linde alle gemeenten één op één. “Zo haalde ik niet alleen informatie op voor de rapportage, maar kreeg ik ook scherp wat iedere gemeente nodig had om mee te kunnen doen.” Lex: “Bij duurzaamheidsmedewerkers hoefde circulariteit meestal niet tussen de oren te komen, die waren wel overtuigd. Maar zij vingen vervolgens bot bij andere afdelingen. Als je circulair wilt inkopen, moet je zorgen dat het van het management wordt.”

Om de samenwerking te versterken, bracht Linde structuur aan. De werkgroepen werden structureel gepland, er kwam een Teams-kanaal waarin gemeenten elkaar laagdrempelig konden vinden en er werd een buddysysteem opgezet. Gemeenten konden zelf kiezen met wie zij een buddy wilden vormen, afhankelijk van hun vraag, ervaring en behoefte. Zo ontstond ruimte om kennis praktisch te delen, ook tussen gemeenten die voor vergelijkbare uitdagingen stonden. “Er zit heel veel kennis over circulair inkopen bij deze gemeenten”, zegt Linde. “Maar ze moeten elkaar wel weten te vinden. Het buddysysteem helpt daarbij. Het is altijd fijn om het samen uit te kunnen zoeken.”

Die combinatie van structuur en haar persoonlijke benadering maakte volgens Lex het verschil. “Linde is gedreven, enthousiast, geordend en ambitieus”, zegt hij. “In een samenwerkingsverband als de MRA, waar de uitvoering bij gemeenten ligt en de regio vooral verbindt, helpt zo’n actieve regierol om beweging te houden.”

Waar nodig werd ook bestuurlijke hulp ingezet. Lex noemt dat met een knipoog de ‘Wet Bestuurlijk Trekken’: wethouders met elkaar in gesprek laten gaan wanneer een gemeente dreigt achter te blijven. Om te helpen de eerder gemaakte afspraken opnieuw op tafel te krijgen.

Begin 2026 werd de rapportage opgeleverd. De doelstelling van 50 procent circulaire inkoop werd niet alleen gehaald, maar overtroffen: de MRA-overheden kwamen gezamenlijk uit op 53 procent. Daarmee werd een belangrijke mijlpaal bereikt richting de ambitie om in 2030 volledig circulair in te kopen. “Dat we die vijftig procent gehaald hebben, daar ben ik het meest trots op”, zegt Lex. “Bestuurlijk wordt circulaire inkoop gezien als hét voorbeeld van MRA-samenwerking.” Voor Linde zit de trots ook in wat eraan voorafging. “Dat er energie terugkwam in de groep. Zonder die energie waren we nooit tot dit resultaat gekomen.”

Naast het percentage zelf is ook de basis onder de rapportage versterkt. Er is nu een duidelijk overzicht van welke gemeenten hebben gerapporteerd, welke percentages daaruit kwamen en waar verbetering mogelijk is. Waar eerder documentatie ontbrak, is nu een fundament gelegd om volgende metingen beter te kunnen vergelijken en sturen. Linde. “Je wilt elke keer verbeteringen zien. Dan moet je weten: wat scoorde een gemeente de vorige keer en waar wil je de volgende keer naartoe?”

Ook waardevol: meer gemeenten deden mee dan vooraf zeker was. Gemeenten die eerder niet of beperkt waren aangehaakt, kwamen alsnog in beweging. Daarmee werd de regionale samenwerking niet alleen inhoudelijk sterker, maar ook breder gedragen. Lex ziet hierin een belangrijke les. Eerder werd er veel energie gestoken in handreikingen per inkoopsegment, van beton tot verkeersborden, textiel en catering. “Maar zo’n handreiking komt al snel op de hoek van iemands bureau te liggen”, zegt hij. “Als je er een actieve regisseur op zet en gemeenten bij de hand neemt, werkt dat vele malen effectiever.”

Vooruitkijken: van percentage naar impact

De volgende uitdaging is duidelijk: in 2030 moet de MRA volledig circulair inkopen. Tegelijkertijd verschuift de aandacht van proces en spend naar impact. Want uiteindelijk gaat circulaire inkoop niet alleen over percentages, maar over de bijdrage aan bredere circulariteit. “We houden de spendanalyse in leven”, zegt Linde. “Maar ondertussen kijken we met een subwerkgroep hoe we ook op impact kunnen meten.” Lex noemt dat een stevige opgave. “Nu kijken we of we in de volgende rapportage niet alleen een percentage en bedrag kunnen laten zien, maar ook de bijdrage aan tonnen hergebruikt materiaal of zelfs CO₂-reductie. Dat is nog een kluif.”

Daarin blijft de rol van de MRA belangrijk: kennisuitwisseling organiseren, partijen op één lijn brengen en het vliegwiel richting de markt aanzetten. Als overheden circulair inkopen, werkt dat door naar leveranciers, opdrachtnemers en onderaannemers.

De Metropoolregio Amsterdam is een informeel samenwerkingsverband van gemeenten, provincies en de Vervoerregio Amsterdam. Binnen de regio werken overheden samen aan opgaven die gemeentegrenzen overstijgen, zoals economie, ruimte, mobiliteit, duurzaamheid en brede welvaart. De MRA bestaat uit zeven deelregio’s en zet in de agenda 2025-2028 duurzaamheid neer als doorsnijdend thema. Met het programma circulaire economie werkt de MRA onder meer aan circulaire inkoop, gebiedsontwikkeling, textiel en voedsel en het verduurzamen van maatschappelijk vastgoed.