Beleid laten leven in de stad: Conclusion Consulting ondersteunt gemeente Amsterdam bij realiseren Agenda Touringcar

Touringcars horen bij een gastvrije stad. Ze brengen scholieren naar musea, toeristen naar hun bestemming en groepen naar evenementen. Tegelijkertijd nemen ze veel ruimte in, zorgen ze voor uitstoot en parkeerdruk en vormen ze een risico voor kwetsbare bruggen, kades en smalle straten. Met de Agenda Touringcar 2020-2025 koos de gemeente Amsterdam voor een duidelijke koers: touringcars blijven welkom, maar wel onder voorwaarden. Conclusion Consulting ondersteunde de gemeente bij de vertaling van die beleidsagenda naar resultaatgerichte projecten, samenwerking met stakeholders en borging in de organisatie.

Amsterdam is een stad waar ruimte schaars is. De druk op de openbare ruimte groeit, terwijl de stad tegelijkertijd leefbaar, bereikbaar en gastvrij wil blijven. Bewoners, ondernemers, bezoekers, leveranciers, fietsers, voetgangers, taxi’s, openbaar vervoer en touringcars doen allemaal een beroep op dezelfde straten, bruggen en kades.

Binnen die context stelde de gemeente de Agenda Touringcar 2020-2025 vast. Daarin werd de koers voor de komende jaren uitgezet: touringcars zoveel mogelijk opvangen aan de randen van de stad, routes beperken, overstaplocaties ontwikkelen, haltes beter organiseren, overlast verminderen en toewerken naar schoner vervoer.

“De bestuurlijke opdracht lag vast”, zegt Martine Crevels, Programmamanager bij Conclusion Consulting. “Maar vervolgens moet je zo’n beleidsstuk vertalen naar de praktijk. Welke projecten zet je op? Met wie moet je rekening houden? Wat zijn de afhankelijkheden? En hoe organiseer je dat binnen beschikbare capaciteit, tijd en middelen?”

Martine stapte in het voorjaar van 2024 in als programmamanager. Vincent van Woerkom begon rond dezelfde periode als Ambtelijk Opdrachtgever (AOG). Dat gaf ruimte om samen opnieuw scherpte aan te brengen in de aanpak. “We konden open en onbevangen het gesprek voeren”, vertelt Martine. “Er lagen lastige dossiers, maar juist doordat we allebei startten, konden we neutraler kijken naar wat nodig was.”

De opgave was breed. Het programma Touringcar raakt aan leefbaarheid, verkeersveiligheid, luchtkwaliteit, ondernemersbelangen, handhaving, vergunningverlening, toegankelijkheid en politieke besluitvorming. Bovendien spelen touringcars een rol voor groepen waarvoor alternatief vervoer niet altijd vanzelfsprekend is, zoals scholieren, ouderen en mensen met een beperking. “Je hebt te maken met politiek, bewoners, ondernemers, chauffeurs, bestemmingen, de branche en de gemeenteraad”, duidt Martine het brede stakeholderveld. “Ook al zijn belangen soms tegengesteld, als gemeente moet je recht doen aan al die verschillende perspectieven en wensen.”

Conclusion Consulting ondersteunde bij het programmatisch organiseren van de uitvoering, midden in het gemeentelijke speelveld. Martine was programmamanager en regisseerde vanuit die rol meerdere projecten binnen de Agenda Touringcar. Denk aan het beperken van touringcarverkeer in het centrum, het organiseren van ontheffingen, het versterken van handhaving, het verbeteren van haltes en het ontwikkelen van voorzieningen aan de randen van de stad. “Een programmastructuur is bij uitstek geschikt om beleidsdenkers en uitvoering bij elkaar te houden”, weet Vincent. “Dat is nodig, want je maakt betere afspraken en maatregelen als je ook weet hoe het in de praktijk zit.”

Die praktijk was voor Martine nooit ver weg. Soms betekende het schakelen op bestuurlijk niveau, soms reageren op een brief aan de burgemeester en soms letterlijk op de fiets stappen om te zien wat er op straat gebeurt. “Het is tactisch én operationeel”, zegt Martine. “Je staat met twee benen in de stad. Sommige dossiers vragen om hogeschooldiplomatie, andere vragen erom dat je gaat kijken waar het over gaat.”

Een belangrijk uitgangspunt in de aanpak was samenwerking met stakeholders. Niet alleen communiceren over maatregelen, maar samen zoeken naar werkbare oplossingen. Dat paste bij de visie van Vincent op de opgave. “Je kunt ergens een bord ‘niet inrijden’ neerzetten en een camera ophangen”, zegt hij. “Maar ik ben daar geen voorstander van als dat niet uitvoerbaar of proportioneel is. Je moet kijken of je dingen kunt bereiken zonder oneindig veel regels en borden.”

Daarin vonden Martine en Vincent elkaar. “We wilden touringcars van drukke plekken zoals de Dam naar buiten bewegen”, zegt Vincent. “Maar dat kun je ook samen met de markt doen. Door elkaar tijd te geven, dingen te gunnen en maatregelen te nemen die bedrijven helpen om mee te bewegen.” Martine: “Voor mij was het belangrijk dat Vincent als opdrachtgever achter de aanpak stond. Als het politiek werd, en dat werd het regelmatig, moest ik erop kunnen vertrouwen dat we dezelfde boodschap uitdroegen. Dat wederzijdse vertrouwen is essentieel in een gemeentelijke omgeving met zoveel belangen.”

Het programma moest voortdurend schakelen tussen juridische kaders, beleidsdoelen en de vraag: werkt dit straks ook echt op straat? Een voorbeeld daarvan was het omgaan met uitzonderingen. Beleidsregels kunnen juridisch logisch zijn, maar in de praktijk ongewenste situaties opleveren. Vincent noemt het voorbeeld van muziekkorpsen van Defensie die jaarlijks op 4 mei tijdens Dodenherdenking op de Dam spelen en door strikte regels niet meer met de touringcar de stad in zouden mogen. “Toen dachten we: dit kan toch niet de bedoeling zijn? Beleid is goed, maar over de uitvoering ervan moet je blijven nadenken.”

Die manier van werken werd bewust onderdeel van het programma. Signalen uit de stad werden niet gezien als ruis, maar als informatie om de uitvoering te verbeteren. Martine: “We hebben een PDCA-cyclus doorgevoerd. Kijken wat er gebeurt, leren van signalen en waar nodig bijsturen om het het jaar daarna beter te maken.”

Daarbij veranderde ook de relatie met stakeholders. Waar partijen in het begin vooral naar de gemeente keken voor oplossingen en financiering, werd gaandeweg meer eigenaarschap gevraagd. “We zijn het gaan omdraaien”, zegt Martine. “Als jij iets nodig hebt, draag je daar ook aan bij en neem je verantwoordelijkheid. Op de lange termijn is het niet houdbaar dat de gemeente overal maar in voorziet.” Vincent ziet dat als een belangrijke beweging. “Je moet een branche positief benaderen en een plek gunnen, maar tegelijkertijd ook aanspreken op gedrag dat daarbij hoort. Daar blijven we mee bezig.”

De Agenda Touringcar liep richting eind 2025 af. In die periode zijn op hoofdlijnen vrijwel alle doelen uit de agenda gerealiseerd of in gang gezet. Er is gewerkt aan maatregelen rond routes, haltes, overstaplocaties, handhaving, stakeholderafspraken en monitoring. “Je kunt altijd door blijven gaan, want een stad is nooit af”, geeft Martine aan. “Maar in essentie hebben we heel veel bereikt van wat we wilden bereiken.”

Een belangrijk resultaat is dat de uitvoering meetbaar is gemaakt. Vanaf de start werd gewerkt aan inzicht in aantallen, bewegingen en ontwikkelingen, zodat de gemeente niet alleen maatregelen kon nemen, maar ook kon volgen wat die opleverden. “Alles wat we deden, hebben we meetbaar gemaakt”, zegt Martine. “En we hebben ervoor gezorgd dat die monitoring duurzaam is ingericht, zodat het doorloopt als het programma er niet meer is.”

Ook de overdracht naar de lijnorganisatie is gerealiseerd. Wat structureel onderdeel moest worden van het reguliere werk, is daar belegd. Vernieuwingen en opgaven die nog projectmatige aandacht vragen, hebben een plek gekregen in vervolgtrajecten. “Vernieuwingen blijven vaak om een projectmatige aanpak vragen”, weet Martine. “Die moet je wel ergens goed beleggen, anders komen ze niet van de grond.”

Volgens Vincent ontwikkelt de stad zich in schillen. De eerste stap was het terugdringen van touringcars binnen de Centrumring en vervolgens de S100. De bredere ambitie om mobiliteit verder naar de randen van de stad te organiseren, loopt door. Niet alleen voor touringcars, maar in samenhang met openbaar vervoer, taxi’s, logistiek en andere vormen van mobiliteit. “Je gaat steeds selectiever kijken wie met welke mobiliteit nog de stad in kan”, vertelt Vincent. “Dat vraagt om voorzieningen aan de randen en om samenhang tussen modaliteiten. Dat proces gaat nog jaren door.”

De menselijke maat in een complexe stad

Misschien wel de belangrijkste opbrengst van het programma zit in de manier van werken. Het gaat om het uitvoeren van regels, maar ook om het blijven kijken naar bedoeling, effect en uitvoerbaarheid. Dus niet alleen over de stad beslissen, maar in gesprek blijven met de stad, zodat beleid kan landen in de werkelijkheid van chauffeurs, bewoners, ondernemers, bezoekers en handhavers. Vincent: “Dit domein is sociaal en democratisch. Alles wat wij doen raakt aan hoe mensen leven. Iedereen vindt er iets van, en terecht. De openbare ruimte is van ons allemaal.”

Daarom was het belangrijk om de menselijke maat steeds te laten meespelen. Ook in een dossier waarin belangen soms stevig botsen. “Vanuit juridische zin moet iets waterdicht zijn”, zegt Vincent. “Maar de vraag is: hoe zorg je dat het in de uitvoering nog steeds werkt? Als je alleen zegt: het staat er, dus het kan niet, dan gaat het mis. Je moet blijven nadenken en die ruimte durven pakken.” Voor Martine is dat precies wat deze opdracht waardevol maakte. “Je kunt in je eentje niets bereiken in zo’n stelsel. Je hebt elkaar nodig. Het is mooi om te zien dat je met een team een resultaat neerzet, mensen helpt ontwikkelen en in co-creatie iets voor elkaar krijgt in de stad.”

De gemeente Amsterdam werkt aan een leefbare, bereikbare en toekomstbestendige stad. Binnen de directie Verkeer & Openbare Ruimte richt de gemeente zich onder meer op mobiliteit, openbare ruimte, verkeersveiligheid, bereikbaarheid en leefbaarheid. Met de Agenda Touringcar 2020-2025 heeft Amsterdam gewerkt aan een nieuw evenwicht tussen gastvrijheid en leefbaarheid: touringcars blijven welkom, maar onder voorwaarden die passen bij een drukke, groeiende en autoluwe stad.